تاریخ آخرین آپدیت 2026-02-14 توسط دکتر لیلا نجم افشار متخصص قلب و عروق – نظام پزشکی 105716
اسکن قلب یکی از روشهای دقیق برای بررسی وضعیت عروق و عملکرد قلب است و بسیاری از بیماران میپرسند چرا اسکن قلب دو مرحله است؟ دلیل این موضوع به دقت بالاتر و ارزیابی بهتر جریان خون و عملکرد عضله قلب بازمیگردد.
در اسکن دو مرحلهای، ابتدا تصاویر در شرایط استراحت گرفته میشود و سپس در مرحله دوم، با استرس یا داروی شبیهساز ورزش تصاویر ثبت میشوند. این روش به پزشک کمک میکند تا تفاوت عملکرد قلب در حالت استراحت و فعالیت را بسنجد و نواحی با کمبود جریان خون یا اختلال عملکرد عضله قلب را دقیقتر شناسایی کند.

بنابراین بار دیگر میتوان گفت که کلید این فرآیند، همان سوالی است که بیماران زیاد میپرسند: چرا اسکن قلب دو مرحله است؟
استفاده از این روش باعث میشود نتایج دقیقتر و قابل اعتمادتر باشند و پزشک بتواند برنامه درمانی مناسب و پیشگیرانه را برای بیمار تعیین کند.
بیشتر بخوانید: مراکز پت اسکن قلب ایران
فهرست مطالب
- 1 چرا اسکن قلب دو مرحله است
- 2 مرحله اول اسکن قلب چقدر طول میکشد
- 3 مرحله دوم اسکن قلب چقدر طول میکشد
- 4 مراحل اسکن قلب چگونه است
- 5 دلیل خوردن نوشابه در اسکن قلب
- 6 آیا اسکن هسته ای قلب خطرناک است؟
- 7 عوارض اسکن قلب برای اطرافیان
- 8 مرحله دوم اسکن قلب نی نی سایت
- 9 سوالات متداول درباره چرا اسکن قلب دو مرحله ای است؟
- 10 بعد از اسکن قلب دو مرحلهای چه مراقبتهایی لازم است؟
چرا اسکن قلب دو مرحله است
ترکیب دو مرحله استراحت و استرس، دقت تشخیص مشکلات قلبی را افزایش میدهد و پزشک را قادر میسازد بهترین برنامه درمانی یا پیشگیرانه را برای بیمار تعیین کند.
مرحله اول: اسکن در حالت استراحت
- ✅ هدف: بررسی عملکرد پایه قلب بدون فشار خارجی.
- ✅ روش: بیمار در حالت آرام و بدون استرس روی میز اسکن قرار میگیرد و تصاویر قلب ثبت میشود.
- ✅ توضیح بیشتر: این مرحله کمک میکند تا ساختار و عملکرد طبیعی عضله قلب، میزان خونرسانی به بافتها و وجود هرگونه نقص اولیه بررسی شود. همچنین مقایسه با مرحله دوم امکان تشخیص مناطقی که در حالت استرس مشکل دارند را فراهم میکند.
مرحله دوم: اسکن در شرایط استرس یا تحریک مصنوعی
- ✅ هدف: شناسایی مناطقی که جریان خون کافی ندارند یا عملکردشان ضعیف است.
- ✅ روش: قلب با ورزش (تردمیل یا دوچرخه ثابت) یا داروی شبیهساز ورزش (مثل دوپامین یا آدنوزین) تحت فشار قرار میگیرد و تصاویر دوم ثبت میشوند.
- ✅ توضیح بیشتر: این مرحله کمک میکند تا مناطقی که در حالت استراحت سالم به نظر میرسند اما در فشار خون کافی دریافت نمیکنند، شناسایی شوند. این اطلاعات برای تشخیص انسداد عروق کرونر، آسیب عضله قلب یا ارزیابی میزان ریسک قلبی بسیار حیاتی است.
بیشتر بدانید: بیمارستان قلب تامین اجتماعی تهران
| مرحله | هدف | روش انجام |
|---|---|---|
| مرحله اول: اسکن در حالت استراحت | ✅ بررسی عملکرد پایه قلب بدون فشار خارجی | بیمار در حالت آرام روی میز اسکن قرار میگیرد و تصاویر ثبت میشود |
| مرحله دوم: اسکن در شرایط استرس یا تحریک مصنوعی | ✅ شناسایی مناطقی که جریان خون کافی ندارند یا عملکرد ضعیف دارند | قلب با ورزش یا داروی شبیهساز ورزش تحت فشار قرار میگیرد و تصاویر ثبت میشوند |
مرحله اول اسکن قلب چقدر طول میکشد
مرحله اول اسکن قلب که در حالت استراحت انجام میشود، معمولاً بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد.
- زمان آمادهسازی بیمار: حدود ۵ دقیقه
- ثبت تصاویر قلب در حالت استراحت: ۱۰ تا ۲۰ دقیقه
💡 نکته: زمان دقیق بسته به تجهیزات مرکز تصویربرداری، همکاری بیمار و تعداد تصاویر لازم ممکن است کمی متفاوت باشد.
مرحله دوم اسکن قلب چقدر طول میکشد
مرحله دوم اسکن قلب که در شرایط استرس یا تحریک مصنوعی انجام میشود، معمولاً بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول میکشد.
- زمان آمادهسازی و تزریق دارو (در صورت استفاده): حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه
- ثبت تصاویر قلب در حین استرس: ۱۰ تا ۲۰ دقیقه
- ثبت تصاویر تکمیلی و استراحت بعد از استرس: ۱۰ تا ۲۰ دقیقه
💡 نکته: زمان دقیق بسته به نوع داروی استفاده شده، وضعیت بیمار و تجهیزات مرکز تصویربرداری ممکن است کمی متفاوت باشد.

مراحل اسکن قلب چگونه است
برای انجام اسکن قلب دو مرحلهای، از تجهیزات پیشرفتهای مانند CT اسکن و MRI قلب استفاده میشود که امکان تصویربرداری دقیق از ساختار قلب، عروق و جریان خون را فراهم میکنند. این وسایل با استفاده از ماده حاجب یا گادولینیوم جزئیات را واضحتر نشان میدهند و پزشک میتواند اختلالات ساختاری، انسداد رگها یا ضعف عملکرد عضله قلب را شناسایی کند. اهمیت این تجهیزات در دقت بالای تشخیص، کاهش ریسک خطای پزشکی و کمک به برنامه درمانی و پیشگیرانه مناسب برای بیماران است.
مرحله اول: تصویربرداری پایه (Rest Scan)
در این مرحله، پزشک وضعیت کلی ساختار قلب، ضخامت دیوارهها، اندازه و شکل قلب و وضعیت عروق را ارزیابی میکند.
- CT اسکن: تصاویر اولیه از قلب و عروق گرفته میشوند تا پزشک بتواند وجود پلاکها، انسداد احتمالی رگها و مشکلات ساختاری قلب را بررسی کند.
- MRI قلب: این مرحله برای بررسی سلامت بافت قلب، ضخامت دیوارهها و عملکرد عضله قلب کاربرد دارد.
- معمولاً از ماده حاجب استفاده میشود که از طریق تزریق وارد بدن میشود تا وضوح تصاویر افزایش پیدا کند و جزئیات دقیقتر قابل مشاهده باشند.
مرحله دوم: تصویربرداری با ماده حاجب و ارزیابی جریان خون (Stress Scan)
در این مرحله هدف، بررسی عملکرد قلب و جریان خون در رگها تحت شرایط استرس یا تحریک مصنوعی است.
- CT اسکن: پزشک ممکن است از ماده حاجب تزریقی استفاده کند تا جریان خون در رگها واضحتر دیده شود. این مرحله به تشخیص انسداد یا تنگی رگهای کرونری کمک میکند که میتواند خطر سکته قلبی را نشان دهد.
- MRI قلب: در این مرحله از گادولینیوم استفاده میشود تا پزشک بتواند عملکرد عضله قلب و جریان خون در رگها را با دقت بیشتری ارزیابی کند. این روش برای شناسایی اختلالات عملکردی قلب یا بیماریهای عروقی اهمیت دارد.
💡 نکته: استفاده از این دو مرحله به پزشک کمک میکند تصویر کاملتری از سلامت قلب و رگها داشته باشد و تصمیمات درمانی و پیشگیرانه دقیقتری اتخاذ کند.
✅ ماده حاجب چیست؟
ماده حاجب یک ترکیب شیمیایی مخصوص است که در تصویربرداری پزشکی مانند CT یا MRI قلب استفاده میشود تا وضوح و جزئیات تصاویر داخلی بدن بهتر دیده شود. این ماده معمولاً از طریق تزریق به رگها وارد بدن میشود و باعث میشود که عروق، بافتها و ساختار قلب در تصاویر با کنتراست بالاتری نمایش داده شوند.
💡 اهمیت ماده حاجب:
- کمک به پزشک برای شناسایی انسداد رگها، پلاکها یا اختلالات ساختاری قلب
- افزایش دقت در تشخیص بیماریها و برنامه درمانی
- نمایش جریان خون و عملکرد عضله قلب به صورت واضحتر
نکته: ماده حاجب معمولاً بیخطر است، اما در برخی افراد با سابقه حساسیت یا مشکلات کلیوی، قبل از استفاده پزشک توصیهها و آزمایشهای لازم را انجام میدهد.
دلیل خوردن نوشابه در اسکن قلب
خوردن نوشابه (معمولاً نوشابه گازدار یا نوشیدنی شیرین) پیش از اسکن قلب معمولاً به نوع اسکن بستگی دارد، اما در بیشتر مواردی که چنین توصیهای داده میشود، هدف خاصی دنبال میشود. در ادامه، توضیح میدهم چرا ممکن است از بیمار خواسته شود نوشابه مصرف کند:
۱. در اسکن پرفیوژن قلب (SPECT یا PET)
در بعضی از روشهای تصویربرداری مانند اسکن PET قلب با FDG، نوشابه شیرین (بهویژه نوشابه معمولی، نه رژیمی) داده میشود تا قند خون بالا برود.
🔹 دلیل علمی: افزایش قند خون باعث میشود سلولهای قلبی گلوکز بیشتری جذب کنند. این موضوع به بهبود کیفیت تصاویر اسکن کمک میکند، چون ماده رادیواکتیو (مثل FDG) هم به همراه گلوکز وارد سلولها میشود.
🔹 نتیجه: وضوح تصویر بهتر و تشخیص دقیقتر میزان جریان خون یا بافت زنده قلب.
A SPECT scan is a type of imaging test that uses a radioactive substance and a special camera to create 3D pictures. This test is also known as single-photon emission computerized tomography. اسکن SPECT نوعی آزمایش تصویربرداری است که از یک ماده رادیواکتیو و یک دوربین مخصوص برای ایجاد تصاویر سه بعدی استفاده میکند. این آزمایش همچنین به عنوان توموگرافی کامپیوتری با انتشار تک فوتون شناخته میشود.
۲. در اسکن تالیوم یا تکنسیم (SPECT معمولی)
در برخی مراکز، نوشیدن مایعات شیرین مثل نوشابه به بیمار پیشنهاد میشود تا:
- باعث افزایش متابولیسم بدن و بهبود جریان خون در قلب شود.
- به بهتر دیده شدن نواحی مختلف قلب کمک کند.
- یا صرفاً کاهش تهوع ناشی از تزریق مواد رادیواکتیو یا داروهای استرسزا (مثل آدنوزین یا دوبوتامین) را تسهیل کند.
آیا اسکن هسته ای قلب خطرناک است؟
به طور کلی، اسکن هستهای قلب (پرفیوژن میوکارد) یک روش تشخیصی بسیار ایمن تلقی میشود و مزایای تشخیصی آن معمولاً بسیار بیشتر از خطرات احتمالی آن است.
اگرچه، مانند هر روش پزشکی، خطرات و عوارض جانبی کمی وجود دارد که باید در نظر گرفته شوند.
خطرات و عوارض احتمالی
این روش از دو بخش اصلی تشکیل شده که هر کدام خطرات خاص خود را دارند:
۱. خطرات مرتبط با تست استرس (ورزش یا دارویی)
بیشتر عوارض احتمالی مربوط به مرحلهای است که قلب را وادار به کار بیشتر میکنند:
- تست ورزش: احتمال کمی برای بروز درد قفسه سینه (آنژین)، تنگی نفس، یا نامنظم شدن ضربان قلب (آریتمی) وجود دارد. این تست تحت نظارت دقیق پزشک قلب انجام میشود تا در صورت بروز مشکل، فوراً مدیریت شود.
- استرس دارویی: در بیمارانی که نمیتوانند ورزش کنند، از داروهایی مانند دیپیریدامول یا آدنوزین برای افزایش جریان خون استفاده میشود. عوارض شایع این داروها عبارتند از:
- گرگرفتگی یا احساس گرمای زیاد
- سردرد، تهوع یا سرگیجه
- در برخی موارد، ایجاد ناراحتی موقت قفسه سینه
۲. خطرات مرتبط با تزریق رادیودارو (Radioisotope)
در اسکن هستهای، مقادیر بسیار کمی از مواد رادیواکتیو به نام رادیودارو تزریق میشود:
- قرار گرفتن در معرض اشعه: میزان اشعهای که بیمار دریافت میکند بسیار کم و در حد استانداردهای ایمن پزشکی است و عوارض طولانیمدت شناخته شدهای ندارد (معمولاً کمتر از یک سیتی اسکن معمولی است).
- واکنش آلرژیک: واکنشهای آلرژیک به رادیودارو بسیار نادر هستند و در صورت وقوع معمولاً خفیف (مانند خارش یا قرمزی در محل تزریق) خواهند بود.
- عوارض برای اطرافیان: بیمار تا چند ساعت پس از تزریق، مقدار بسیار کمی اشعه ساطع میکند. به همین دلیل توصیه میشود:
- تا ۱۲ تا ۲۴ ساعت پس از اسکن، از خانمهای باردار و کودکان خردسال (به خصوص زیر ۲ سال) فاصله بگیرید.
⚠️ موارد منع و احتیاط
- بارداری: اسکن هستهای قلب در دوران بارداری ممنوع است.
- شیردهی: اگر شیرده هستید، باید برای یک مدت مشخص (معمولاً ۱۲ تا ۲۴ ساعت) شیردهی را متوقف کرده و شیر خود را دور بریزید.
بیشتر بدانید: هزینه اسکن قلب با بیمه سلامت
عوارض اسکن قلب برای اطرافیان

اسکن قلب، به ویژه اسکن هستهای یا دو مرحلهای با داروهای شبیهساز ورزش، معمولاً برای خود بیمار محدودیت و ریسک دارد، اما سوال مهم این است که آیا اطرافیان بیمار در معرض خطر هستند؟
- تابش رادیواکتیو (در اسکن هستهای)
- در برخی اسکنها از مقادیر کمی مواد رادیواکتیو استفاده میشود. این مقدار برای بیماران ایمن است، اما توصیه میشود اطرافیان، به ویژه کودکان و زنان باردار، در فاصله نزدیک طولانی مدت با بیمار نباشند. معمولاً بعد از چند ساعت تا یک روز، رادیواکتیو از بدن دفع میشود و خطر برای اطرافیان به حداقل میرسد.
- داروهای شبیهساز ورزش (مثل آدنوزین یا دوپامین)
- این داروها وارد بدن بیمار میشوند و اثراتشان فقط روی قلب بیمار است. اطرافیان تحت تأثیر مستقیم دارو قرار نمیگیرند، بنابراین معمولاً نگرانی وجود ندارد.
- تماس کوتاه مدت با بیمار بعد از اسکن
- تماس معمولی با بیمار بعد از اسکن مشکلی ایجاد نمیکند، اما برای احتیاط، بهتر است تماس طولانی و نزدیک با کودکان یا زنان باردار تا چند ساعت بعد از اسکن محدود شود.
💡 نکته کلیدی: عوارض اسکن قلب برای اطرافیان بسیار کم است و با رعایت فاصله و زمان مناسب، هیچ خطری وجود ندارد.
مرحله دوم اسکن قلب نی نی سایت
مرحله دوم اسکن قلب معمولاً با هدف بررسی عملکرد قلب تحت شرایط استرس یا جریان خون واقعی انجام میشود و مکمل مرحله اول است که وضعیت پایه قلب را نشان میدهد. در این مرحله، پزشک میتواند ناحیههایی از قلب که در حالت استراحت طبیعی به نظر میرسند اما هنگام فشار خون کافی دریافت نمیکنند را شناسایی کند.
برای انجام این مرحله:
- بیمار معمولاً باید چند ساعت قبل از اسکن ناشتا باشد و از مصرف مواد غذایی چرب یا شیرین خودداری کند تا تصاویر دقیقتر ثبت شوند.
- در بسیاری از موارد، از داروی شبیهساز ورزش یا ماده رادیواکتیو استفاده میشود تا جریان خون قلب در شرایط فشار شبیهسازی شود.
- پس از تزریق دارو یا ماده حاجب، تصاویر قلب با تجهیزات CT یا SPECT/MRI قلب ثبت میشوند و پزشک میتواند عملکرد عضله قلب و جریان خون در رگها را با دقت بررسی کند.
💡 اهمیت مرحله دوم:
این مرحله کمک میکند پزشک بتواند اختلالات جریان خون، انسداد رگها و نواحی با ضعف عملکرد عضله قلب را شناسایی کرده و تصمیم درمانی و پیشگیرانه مناسبی اتخاذ کند. با انجام مرحله دوم، احتمال تشخیص اشتباه کاهش یافته و ارزیابی قلب کاملتر و دقیقتر میشود.
سوالات متداول درباره چرا اسکن قلب دو مرحله ای است؟
اسکن قلب دو مرحلهای یکی از دقیقترین و مطمئنترین روشها برای بررسی سلامت قلب و عروق کرونر است و اهمیت بالایی در تشخیص به موقع مشکلات قلبی دارد. این روش به پزشک کمک میکند تا عملکرد عضله قلب در شرایط استراحت و تحت فشار را به طور کامل ارزیابی کند و مناطقی که جریان خون کافی ندارند یا عملکرد ضعیف دارند را شناسایی کند.
با انجام این اسکن، پزشک میتواند اختلالات عروق کرونر، ضعف عضله قلب، نارسایی قلبی و حتی ریسک سکته قلبی را به موقع تشخیص دهد. اطلاعات حاصل از اسکن دو مرحلهای به تصمیمگیری در مورد درمان دارویی، آنژیوگرافی یا اقدامات پیشگیرانه کمک میکند و احتمال بروز عوارض جدی قلبی را کاهش میدهد.
علاوه بر این، اسکن قلب دو مرحلهای کاملاً غیرتهاجمی است و نیاز به جراحی یا برش ندارد، بنابراین بیماران با کمترین ریسک میتوانند از مزایای آن بهرهمند شوند. به همین دلیل، متخصصان قلب و عروق انجام این اسکن را به افرادی که درد قفسه سینه مشکوک، سابقه بیماری قلبی یا ریسک فاکتورهای قلبی دارند، توصیه میکنند.
آیا برای انجام اسکن قلب دو مرحلهای نیاز به آمادگی خاصی است؟
- بله، معمولاً از بیمار خواسته میشود چند ساعت قبل از اسکن غذا نخورد و از مصرف کافئین یا داروهای خاص خودداری کند. این آمادگی باعث میشود تصاویر دقیقتر ثبت شوند و نتایج اسکن قابل اعتمادتر باشد. همچنین پزشک ممکن است قبل از شروع، تاریخچه بیماری و داروهای مصرفی بیمار را بررسی کند.
اسکن قلب دو مرحلهای برای چه افرادی توصیه میشود؟
- این نوع اسکن برای افرادی توصیه میشود که مشکل جریان خون قلب، درد قفسه سینه مشکوک، سابقه بیماری عروق کرونر یا نارسایی قلبی دارند. همچنین در افرادی که سابقه سکته قلبی یا آنژین دارند، اسکن دو مرحلهای کمک میکند تا مناطق آسیب دیده و عملکرد قلب به صورت دقیق بررسی شود.

آیا در مرحله دوم بیمار احساس فشار یا تپش قلب دارد؟
- بله، در مرحله دوم اسکن که قلب تحت فشار قرار میگیرد، ممکن است بیمار تپش قلب، کمی تنگی نفس یا احساس فشار در قفسه سینه را تجربه کند. این علائم معمولاً موقت هستند و تیم پزشکی بیمار را تحت نظر دارد تا هرگونه مشکل احتمالی به سرعت کنترل شود.
بیشتر بدانید: هزینه اسکن با تامین اجتماعی
آیا اسکن دو مرحلهای دردناک است؟
- خیر، اسکن قلب دو مرحلهای کاملاً غیرتهاجمی و بدون درد است. ممکن است برخی بیماران هنگام تزریق داروی شبیهساز ورزش یا حین فشار قلب، احساس ناراحتی کوتاه مدت یا گرگرفتگی داشته باشند، اما این حالتها معمولاً گذرا و موقت هستند.
بعد از اسکن قلب دو مرحلهای چه مراقبتهایی لازم است؟
- بعد از اسکن، بیمار معمولاً میتواند فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرد. اگر داروی شبیهساز ورزش استفاده شده باشد، توصیه میشود چند ساعت آب کافی بنوشد و از فعالیت شدید خودداری کند. همچنین پزشک نتایج اسکن را بررسی کرده و در صورت نیاز، برنامه درمانی یا پیگیریهای بعدی را اعلام میکند.
چرا اسکن دو مرحلهای؟
اسکن دو مرحلهای قلب (معمولاً اسکن پرفیوژن میوکارد) به این دلیل انجام میشود که بتوان جریان خون به عضله قلب را در دو حالت متفاوت ارزیابی و مقایسه کرد:
- مرحله استراحت (Rest): وضعیت خونرسانی به قلب در حالت عادی و بدون فشار را نشان میدهد.
- مرحله استرس (Stress): وضعیت خونرسانی به قلب را در شرایطی که قلب تحت فشار است (ناشی از ورزش یا داروی خاص) بررسی میکند.
هدف اصلی تفاوت در خونرسانی بین این دو مرحله، اطلاعات حیاتی را در مورد بیماری شریان کرونری (گرفتگی رگهای قلب) و قابلیت حیات عضله قلب در اختیار پزشک قرار میدهد:
- تشخیص تنگی عروق کرونر: در بسیاری از موارد، تنگی متوسط رگهای قلب در حالت استراحت مشکلی ایجاد نمیکند و خون کافی به عضله قلب میرسد. اما وقتی قلب تحت استرس قرار میگیرد (مثلاً حین ورزش)، نیاز آن به خون و اکسیژن افزایش مییابد. اگر رگی تنگ شده باشد، نمیتواند جریان خون کافی را برای پاسخگویی به این نیاز فراهم کند و این کاهش جریان خون در مرحله استرس در مقایسه با مرحله استراحت در تصاویر اسکن قابل مشاهده است.
- ارزیابی آسیب و زنده بودن عضله قلب (Viability):
- اگر بخشی از قلب در هر دو مرحله (استراحت و استرس) کمخونی نشان دهد، معمولاً به این معنی است که آن بخش از عضله قلب به دلیل آسیب دائمی (مانند سکته قلبی قدیمی یا نکروز) از بین رفته است.
- اگر قسمتی از قلب در مرحله استرس کمخونی نشان دهد اما در مرحله استراحت جریان خون طبیعی داشته باشد، این نشاندهنده ایسکمی (کمخونی موقتی) است که معمولاً به دلیل تنگی عروق ایجاد شده و نشان میدهد آن عضله هنوز زنده است و با اقدامات درمانی مانند آنژیوپلاستی یا جراحی بایپس میتواند مجدداً عملکرد طبیعی خود را به دست آورد.
نتیجه گیری:
دلیل اصلی اینکه چرا اسکن قلب دو مرحله است، مقایسه نحوه خونرسانی و عملکرد قلب در دو حالت کاملاً متفاوت است: استراحت (Rest) و فشار/فعالیت (Stress).
فرآیند این است که مقایسه تصاویر این دو مرحله برای شناسایی دقیق مناطقی از قلب که در اثر تنگی یا انسداد عروق، خون کافی دریافت نمیکنند، کاملاً ضروری است. اگر رگی دچار تنگی جزئی باشد، ممکن است در حالت استراحت خون کافی را عبور دهد و مشکلی دیده نشود، اما هنگام فعالیت (استرس)، توانایی آن در خونرسانی کاهش یابد.




