درمان ناباروری | 5 روش موثر درمان ناباروری زنان و مردان

درمان ناباروری روند ساده‌ای نداشته و روش درمان به علت اصلی ناباروری، سن زن، وضعیت سلامت هر دو نفر و مدت‌زمانی که از تلاش برای بارداری گذشته بستگی دارد.

در بسیاری از موارد اصلاح یک اختلال هورمونی، درمان یک بیماری زمینه‌ای، جراحی یا حتی تغییر سبک زندگی می‌تواند شانس بارداری را افزایش دهد و نیازی به استفاده از روش‌های کمک‌باروری نباشد. به همین دلیل اولین قدم همیشه تشخیص دقیق علت ناباروری است، نه انتخاب یک روش درمانی خاص.

راه‌های درمان ناباروری (5 روش)

روش درمان ناباروری برای همه افراد یکسان نیست. پزشک پس از بررسی علت ناباروری، سن زن، مدت زمان ناباروری، نتایج آزمایش‌ها و وضعیت سلامت هر دو نفر مناسب‌ترین روش را انتخاب می‌کند. معمولاً درمان از راهکارهای کم‌تهاجمی آغاز می‌شود و در صورت نیاز به سمت روش‌های پیشرفته‌تر می‌رود.

در ادامه با 5 روش موثر درمان ناباروری آشنا می‌شوید.

1. درمان دارویی و هورمون‌درمانی برای ناباروری

اولین انتخاب درمانی برای بسیاری از زوج‌ها به‌ویژه زمانی که مشکل به اختلالات هورمونی یا تخمک‌گذاری مربوط باشد استفاده از دارو است.

برای مثال خانمی که به دلیل سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) تخمک‌گذاری منظمی ندارد ممکن است با داروهای تحریک تخمک‌گذاری شانس بارداری پیدا کند. در مردان نیز اگر کاهش کیفیت اسپرم ناشی از برخی اختلالات هورمونی باشد پزشک ممکن است درمان دارویی را آغاز کند.

در طول این دوره معمولاً وضعیت بیمار با سونوگرافی، آزمایش‌های هورمونی یا بررسی مجدد آنالیز مایع منی ارزیابی می‌شود تا مشخص شود بدن به درمان پاسخ مناسبی داده است یا خیر.

این روش بیشتر برای افرادی که درگیر اختلال در تخمک‌گذاری، برخی مشکلات هورمونی، ناباروری با علت مشخص و قابل درمان و ناباروری با مدت زمان کوتاه هستند مناسب است.

نکته مهم این است که مصرف خودسرانه داروهای باروری می‌تواند باعث عوارضی مانند تحریک بیش از حد تخمدان یا چندقلویی شود بنابراین این داروها باید فقط زیر نظر پزشک مصرف شوند.

2. جراحی برای رفع علت ناباروری

گاهی مشکل اصلی یک مانع ساختاری است و تا زمانی که این مانع برطرف نشود احتمال بارداری پایین باقی می‌ماند. در چنین شرایطی جراحی می‌تواند بخشی از روند درمان باشد.

در زنان جراحی ممکن است برای درمان اندومتریوز، برداشتن پولیپ یا فیبروم رحم، رفع چسبندگی‌های داخل رحم یا باز کردن انسداد برخی لوله‌های فالوپ انجام شود.

در مردان نیز یکی از شایع‌ترین موارد جراحی واریکوسل است. واریکوسل به بزرگ شدن غیرطبیعی سیاهرگ‌های اطراف بیضه گفته می‌شود و در برخی مردان می‌تواند تعداد، حرکت یا کیفیت اسپرم را کاهش دهد.

3. تلقیح داخل رحمی (IUI) برای درمان ناباروری

IUI یکی از روش‌های کمک‌باروری است که نسبت به IVF تهاجم کمتر و هزینه پایین‌تری دارد. در این روش اسپرم‌های سالم پس از آماده‌سازی در آزمایشگاه در زمان تخمک‌گذاری مستقیماً داخل رحم قرار داده می‌شوند تا احتمال رسیدن آن‌ها به تخمک افزایش پیدا کند.

این روش معمولاً زمانی پیشنهاد می‌شود که:

• تعداد یا حرکت اسپرم کمی کاهش یافته باشد.
• ناباروری بدون علت مشخص وجود داشته باشد.
• مشکلات دهانه رحم مانع عبور اسپرم شوند.
• اختلالات خفیف تخمک‌گذاری کنترل شده باشند.

IUI زمانی بیشترین اثربخشی را دارد که سن زن مناسب، ذخیره تخمدان وضعیت مطلوبی داشته باشد و حداقل یکی از لوله‌های فالوپ باز باشد.

4. لقاح آزمایشگاهی (IVF) و درمان نازایی

IVF یکی از شناخته‌شده‌ترین روش‌های درمان ناباروری است اما برخلاف تصور بسیاری از افراد اولین انتخاب درمانی برای همه زوج‌ها نیست.

در این روش تخمک و اسپرم در شرایط آزمایشگاهی با یکدیگر ترکیب می‌شوند. پس از تشکیل جنین یک یا چند جنین سالم به داخل رحم منتقل می‌شود.

IVF معمولاً در شرایط انسداد هر دو لوله فالوپ، اندومتریوز پیشرفته، کاهش قابل‌توجه ذخیره تخمدان، شکست درمان‌های ساده‌تر و برخی موارد ناباروری با علت نامشخص پیشنهاد می‌شود.

5. میکرواینجکشن (ICSI) برای درمان ناباروری

ICSI یکی از پیشرفته‌ترین روش‌های درمان ناباروری است و در واقع نوعی IVF محسوب می‌شود. تفاوت اصلی این دو روش در نحوه لقاح است.

در IVF اسپرم‌ها در کنار تخمک قرار می‌گیرند تا یکی از آن‌ها به‌طور طبیعی وارد تخمک شود. اما در ICSI جنین‌شناس با استفاده از تجهیزات مخصوص یک اسپرم سالم را مستقیماً به داخل تخمک تزریق می‌کند.

این روش بیشتر برای شرایط کاهش شدید تعداد اسپرم، حرکت بسیار ضعیف اسپرم، شکل غیرطبیعی اسپرم، ناباروری شدید مردان و شکست IVF در دفعات قبل کاربرد دارد.

روش درمان	برای چه کسانی مناسب است؟	هزینه نسبی (تومان)	میزان تهاجم
IUI (تلقیح داخل رحمی)	افرادی با کاهش خفیف کیفیت اسپرم، ناباروری بدون علت مشخص، مشکلات دهانه رحم یا اختلالات خفیف تخمک‌گذاری	10 الی 15 میلیون برای هر دوره	کم
IVF (لقاح آزمایشگاهی)	زوج‌هایی با انسداد لوله‌های فالوپ، اندومتریوز پیشرفته، کاهش ذخیره تخمدان یا عدم موفقیت درمان‌های ساده‌تر	40 الی 70 میلیون برای هر دوره	متوسط تا زیاد
ICSI (میکرواینجکشن)	مردانی با کاهش شدید تعداد یا حرکت اسپرم، شکل غیرطبیعی اسپرم یا سابقه شکست IVF	50 الی 100 میلیون برای هر دوره	زیاد

نظر تخصصی در مورد درمان نازایی

سازمان جهانی بهداشت (WHO) ناباروری را یک اختلال در سیستم تولید مثل زنان یا مردان می‌داند که زمانی مطرح می‌شود که پس از ۱۲ ماه رابطه جنسی منظم و بدون استفاده از روش پیشگیری بارداری اتفاق نیفتد. این سازمان تأکید می‌کند که ناباروری می‌تواند به عوامل زنانه، مردانه یا ترکیبی از هر دو مرتبط باشد و تشخیص دقیق علت بخش مهمی از روند درمان است.

«ناباروری یک بیماری در سیستم تولید مثل زنان یا مردان است که با ناتوانی در دستیابی به بارداری پس از ۱۲ ماه یا بیشتر رابطه جنسی منظم بدون پیشگیری تعریف می‌شود.»

— منبع: سازمان جهانی بهداشت (WHO)

این تعریف یک نکته مهم را روشن می‌کند: ناباروری نباید به‌عنوان مشکل یک طرف رابطه دیده شود. بررسی هم‌زمان زن و مرد، انجام آزمایش‌های لازم و پیدا کردن علت اصلی، مسیر درمان را دقیق‌تر می‌کند.

اولین راه درمان ناباروری

بسیاری از زوج‌ها پیش از مراجعه به پزشک به دنبال داروهای گیاهی یا توصیه‌های اطرافیان می‌روند. در حالی که مهم‌ترین مرحله درمان تشخیص علت ناباروری است. اگر علت به‌درستی شناسایی نشود حتی پیشرفته‌ترین روش‌های درمانی نیز ممکن است نتیجه مطلوبی نداشته باشند.

در اولین مراجعه پزشک درباره مدت تلاش برای بارداری، سابقه بیماری‌ها، جراحی‌های قبلی، مصرف داروها، نظم چرخه قاعدگی، سابقه سقط و سبک زندگی سؤال می‌کند. پس از آن بر اساس شرایط زوج، آزمایش‌ها و بررسی‌های لازم درخواست می‌شود.

این بررسی‌ها معمولاً شامل موارد زیر هستند:

بررسی	هدف
آزمایش هورمون‌های زنانه	ارزیابی عملکرد تخمدان و تخمک‌گذاری
آزمایش AMH	بررسی ذخیره تخمدان
سونوگرافی رحم و تخمدان	تشخیص کیست، فیبروم یا اختلالات ساختاری
بررسی باز بودن لوله‌های فالوپ	تشخیص انسداد لوله‌ها
آنالیز مایع منی	بررسی تعداد، حرکت و شکل اسپرم

یکی از اشتباهات رایج این است که فقط زن تحت بررسی قرار می‌گیرد در حالی که حدود نیمی از موارد ناباروری به عوامل مردانه مربوط است یا هر دو نفر به‌طور هم‌زمان در آن نقش دارند. به همین دلیل ارزیابی هم‌زمان زن و مرد بخشی از روند استاندارد تشخیص است.

درمان نازایی زنان

درمان نازایی زنان زمانی نتیجه بهتری دارد که علت اصلی مشکل به‌درستی تشخیص داده شود. برخلاف تصور رایج همه زنان نابارور به درمان‌های پیشرفته نیاز ندارند. در بسیاری از موارد اصلاح یک اختلال هورمونی یا درمان یک بیماری زمینه‌ای، شانس بارداری را به‌طور قابل توجهی افزایش می‌دهد.

برای نمونه زنی که به دلیل سندرم تخمدان پلی‌کیستیک تخمک‌گذاری منظمی ندارد ممکن است با تنظیم هورمون‌ها و تحریک تخمک‌گذاری به بارداری طبیعی برسد. در مقابل اگر هر دو لوله فالوپ مسدود باشند روش‌هایی مانند IVF معمولاً شانس بیشتری برای بارداری ایجاد می‌کنند.

از دیگر عواملی که در انتخاب درمان نقش دارند می‌توان به سن، ذخیره تخمدان، کیفیت تخمک، سابقه جراحی‌های لگنی، اندومتریوز، عفونت واژن و بیماری‌های زمینه‌ای اشاره کرد. به همین دلیل ممکن است دو زن با علائم مشابه برنامه درمانی کاملاً متفاوتی دریافت کنند.

درمان نازایی مردان

بررسی‌های پزشکی نشان می‌دهد ناباروری فقط به زنان مربوط نیست. در حدود نیمی از زوج‌های نابارور عوامل مردانه به‌تنهایی یا همراه با عوامل زنانه در ایجاد مشکل نقش دارند. به همین دلیل ارزیابی هم‌زمان زن و مرد یکی از اصول مهم درمان ناباروری است.

درمان نازایی مردان به علت ایجادکننده آن بستگی دارد. اگر اختلال به دلیل واریکوسل، مشکلات هورمونی، ناتوانی جنسی یا عفونت‌های دستگاه تناسلی باشد ممکن است با درمان علت زمینه‌ای کیفیت اسپرم بهبود پیدا کند.

در برخی موارد نیز اصلاح سبک زندگی مانند ترک سیگار، کاهش مصرف الکل، رسیدن به وزن مناسب و کنترل استرس، می‌تواند در بهبود پارامترهای اسپرم مؤثر باشد.

زمانی که تعداد یا حرکت اسپرم به‌شدت کاهش یافته باشد، پزشک ممکن است استفاده از روش‌های کمک‌باروری مانند IUI، IVF یا ICSI را پیشنهاد کند. انتخاب بین این روش‌ها به نتایج آزمایش مایع منی، سن همسر و سایر عوامل پزشکی بستگی دارد.

پیشرفته ترین روش درمان ناباروری

وقتی صحبت از پیشرفته‌ترین روش درمان ناباروری می‌شود بیشتر افراد به IVF فکر می‌کنند. در حالی که در بعضی شرایط ICSI پیشرفته‌تر و مناسب‌تر از IVF معمولی است.

در روش IVF لقاح به‌صورت طبیعی در محیط آزمایشگاه انجام می‌شود و اسپرم باید بتواند به‌تنهایی وارد تخمک شود. اما در ICSI متخصص جنین‌شناسی یک اسپرم را مستقیماً داخل تخمک تزریق می‌کند. به همین دلیل این روش در مردانی که تعداد یا حرکت اسپرم بسیار پایین است شانس لقاح را افزایش می‌دهد.

البته پیشرفته بودن یک روش به معنای مناسب بودن آن برای همه افراد نیست. برای مثال اگر علت ناباروری تنها یک اختلال خفیف در تخمک‌گذاری باشد استفاده از ICSI انتخاب منطقی محسوب نمی‌شود و ابتدا باید روش‌های ساده‌تر بررسی شوند.

هزینه درمان ناباروری در سال 1405

هزینه درمان ناباروری در 1405 با توجه به روش مورد نظر شما و دوره‌هایی که باید طی کنید حدودا از 10 میلیون تا 100 میلیون تومان برای هر دوره آغاز می‌شود.در برخی روش‌های پیشرفته برای درمان ناباروری مانند روش ICSI هزینه‌ها تا 160 میلیون تومان نیز برآورد می‌شود.

بهترین مراکز ناباروری تهران

نام مرکز	آدرس	شماره تماس
مرکز ناباروری ونک	خیابان ملاصدرا	02191092834
مرکز ناباروری سعادت‌آباد	سعادت‌آباد، خیابان سرو	02191092878
کلینیک ناباروری جردن	جردن، بالاتر از خیابان ظفر	02191092338
مرکز ناباروری صادقیه	اتوبان اشرفی اصفهانی، فلکه دوم صادقیه	02191092872
مرکز ناباروری مرزداران	بلوار مرزداران، بین اشرفی اصفهانی و یادگار امام	02191093228
کلینیک ناباروری ستارخان	ستارخان، نرسیده به خیابان حبیب الله	02191092872
کلینیک ناباروری شهرری	خیابان غیوری	02191092758

برای درمان نازایی چه بخوریم؟

هیچ ماده غذایی به‌تنهایی ناباروری را درمان نمی‌کند اما تغذیه مناسب می‌تواند از سلامت باروری حمایت کند و در کنار درمان پزشکی شرایط بدن را برای بارداری بهبود ببخشد.

مواد غذایی زیر بیشتر از سایر گزینه‌ها در مطالعات علمی مورد توجه قرار گرفته‌اند:

• ماهی‌های چرب مانند سالمون و ساردین که منبع اسیدهای چرب امگا ۳ هستند.
• سبزیجات برگ سبز مانند اسفناج و کلم بروکلی، به دلیل داشتن فولات.
• مغزها و دانه‌ها که ویتامین E، روی و سلنیوم را تأمین می‌کنند.
• حبوبات و غلات کامل که به کنترل قند خون و سلامت متابولیک کمک می‌کنند.
• میوه‌های تازه که سرشار از آنتی‌اکسیدان هستند.

اگر فرد کمبود ویتامین یا مواد معدنی داشته باشد، پزشک ممکن است مصرف مکمل‌هایی مانند اسید فولیک، ویتامین D یا سایر مکمل‌ها را توصیه کند. با این حال مصرف خودسرانه مکمل‌ها بدون بررسی پزشکی توصیه نمی‌شود.

درمان خانگی ناباروری

بسیاری از افراد پس از مواجهه با ناباروری ابتدا به سراغ درمان‌های خانگی یا گیاهی می‌روند. اگرچه برخی تغییرات در سبک زندگی می‌توانند به بهبود سلامت باروری کمک کنند اما نباید آن‌ها را جایگزین درمان پزشکی دانست.

حفظ وزن در محدوده سالم، فعالیت بدنی منظم و متعادل، خواب کافی و باکیفیت، مدیریت استرس، ترک سیگار و کاهش مصرف الکل و محدود کردن مصرف کافئین در صورت توصیه پزشک می‌توانند در کنار روش‌های پزشکی موثر باشند.

تاکنون شواهد علمی معتبری وجود ندارد که نشان دهد دمنوش‌ها، گیاهان دارویی یا نسخه‌های خانگی بتوانند به‌تنهایی ناباروری را درمان کنند. اتکا به این روش‌ها و به تاخیر انداختن مراجعه به پزشک به‌ویژه در زنان بالای ۳۵ سال ممکن است فرصت درمان موثر را کاهش دهد.

جمع‌بندی

درمان ناباروری یک مسیر ثابت برای همه زوج‌ها نیست. بعضی افراد با اصلاح سبک زندگی یا درمان دارویی به بارداری می‌رسند در حالی که برخی دیگر به روش‌هایی مانند IUI، IVF یا ICSI نیاز دارند. انتخاب روش مناسب به عواملی مانند علت ناباروری، سن، وضعیت تخمدان، کیفیت اسپرم و نتایج آزمایش‌های تشخیصی بستگی دارد.

اگر پس از ۱۲ ماه رابطه جنسی منظم و بدون استفاده از روش‌های پیشگیری بارداری اتفاق نیفتاده است بهتر است بررسی‌های تخصصی را به تعویق نیندازید. تشخیص زودهنگام علت ناباروری معمولاً گزینه‌های درمانی بیشتری در اختیار پزشک قرار می‌دهد و در برخی موارد نیاز به روش‌های پیچیده‌تر را کاهش می‌دهد.

سوالات متداول