علائم نرمی استخوان در بزرگسالان و کودکان- علت و روش‌های درمان

تاریخ آخرین آپدیت 2026-05-16 توسط مبینا نقوی

نرمی استخوان (Osteomalacia) یک بیماری متابولیک است که در آن استخوان‌ها به دلیل کمبود شدید ویتامین D، کلسیم یا فسفر، معدنی نمی‌شوند و حالت نرم و انعطاف‌پذیر پیدا می‌کنند. در کودکان به این بیماری راشیتیسم گفته می‌شود. تفاوت اصلی نرمی استخوان با پوکی استخوان در این است که در پوکی استخوان فقط تراکم کاهش می‌یابد، اما در نرمی استخوان، بافت استخوان واقعاً نرم می‌شود و خم می‌گردد. شایع‌ترین علائم شامل درد عمقی استخوان‌ها، ضعف عضلانی، مشکل در راه رفتن و شکستگی‌های خودبه‌خودی هستند.

تشخیص زودهنگام علائم نرمی استخوان برای جلوگیری از بدشکلی‌های دائمی و ناتوانی حرکتی حیاتی است.

دریافت مشاوره رایگان پزشکی و ارتباط با کارشناسان: 02191090158 – 02191092878

علائم نرمی استخوان در بزرگسالان

علائم نرمی استخوان در بزرگسالان معمولاً کمکم و آرام آرام شروع می‌شوند. اولین علامت، درد مبهم و عمیقی است که در استخوان‌های لگن، پشت، پاها و دنده‌ها حس می‌شود. فرد دچار ضعف عضلانی می‌شود، مثلاً در بلند شدن از صندلی یا بالا رفتن از پله مشکل دارد. راه رفتن شبیه اردک (با دست و پا باز) یکی از نشانه‌های واضح است. همچنین استخوان‌ها به راحتی با کوچک‌ترین ضربه‌ای شکسته می‌شوند، قد فرد کوتاه می‌آید، و ساق پاها کمانی می‌شوند. گاهی بی‌حسی و گزگز دست و پا هم دیده می‌شود. اگر این علائم نرمی استخوان را دارید، توصیه می‌شود آزمایش ویتامین D دهید.

علامت	توضیح	زمان تشدید علائم
درد ضربان‌دار در استخوان کف پا و ساق	دردی مانند کبودی عمیق و با راه رفتن بیشتر می‌شود	بعد از ظهرها و اوایل شب
ضعف عضلانی و حرکتی	لیز خوردن مکرر هنگام خندیدن یا سرفه	در هوای سرد و مرطوب
فرورفتگی استخوان جناغ سینه	قفسه سینه به سمت داخل فرو می‌رود و تنفس را سخت می‌کند	هنگام دراز کشیدن به پشت
بی‌حسی انگشت حلقه و وسط بدون گزگز	بی‌حسی مدام در انگشتان که با تکان دادن دست خوب نمی‌شود	هنگام رانندگی یا نگه داشتن تلفن

تفسیر تست تراکم استخوان

علائم نرمی استخوان در کودکان

علائم نرمی استخوان در کودکان فراتر از پاهای پرانتزی است. کودک ممکن است در بستن مشت یا گرفتن اشیا ضعف داشته باشد. تأخیر در بسته شدن ملاج (نرمی جمجمه بعد از ۱۸ ماهگی) و عرق‌کردن شدید پیشانی هنگام شیر خوردن از نشانه‌های اولیه است. همچنین انحنای غیرعادی استخوان ترقوه و بزرگی مچ پا به اندازه یک توپ گلف دیده می‌شود. کودک هنگام راه رفتن پاها را بیش از حد باز می‌گذارد تا تعادلش را حفظ کند. این علائم حتی با مصرف کلسیم روزانه بهبود نمی‌یابند.

علائم  راشیتیسم در خردسالان

1. تعریق سرد و غلیظ روی بینی و لب بالا: هنگام شیر خوردن (برخلاف تعریق معمولی پیشانی)
2. لرزش ناگهانی چانه و لب پایین: در خواب عمیق بدون بیدار شدن کودک
3. گرفتگی و جمع شدن انگشتان پا: هنگام صبح پس از بیدار شدن از خواب
4. فرورفتگی فضای بین دنده‌ها: هنگام گریه طولانی و شدید (نه برجستگی)
5. صدای تق تق مفاصل زانو و مچ: هنگام بازی و حرکت بدون وجود دررفتگی
6. مکیدن ضعیف و قطع مکرر شیر: هر ۳۰ ثانیه به دلیل خستگی عضلات فک
7. نگه داشتن سر در یک سمت ثابت:حتی در حالت خوابیده به پا (ضعف عضلات گردن)
8. خوابیدن با دهان کاملاً باز و بیرون بودن زبان: به دلیل نرمی قاعده جمجمه و گرفتگی بینی

علائم نرمی استخوان در نوزادان

علائم نرمی استخوان در نوزادان گاهی با مشکلات گوارشی یا خواب اشتباه گرفته می‌شود. اولین علامت عجیب، بالا آوردن مکرر شیر بدون فشار (نارسایی خاموش) است زیرا عضلات اسفنکر مری ضعیف هستند. نوزاد قفسه سینه‌اش هنگام دم فرو می‌رود نه به سمت بالا (نشانه نرمی غضروف دنده‌ای). باز کردن بیش از حد انگشت شست به سمت عقب (بیش از ۹۰ درجه) از علائم شل‌شدگی رباط‌هاست.

هنگام گریه، بینی نوزاد صاف نمی‌شود و پل بینی فرورفته می‌ماند. حرکات دست و پا نامتقارن است؛ مثلاً پای راست را فعال تر از چپ تکان می‌دهد. صدای خرخر هنگام تنفس بدون آبریزش بینی نیز از نشانه‌های نادر نرمی حنجره و نای است. این علائم قبل از ظاهر شدن تغییر شکل استخوان قابل مشاهده هستند.

علامت	توضیح برای والدین
شیار دور ملاج	دور نرمی بالای سر نوزاد، یک برجستگی دایره‌ای مثل حلقه حس می‌شود
خطوط موازی پیشانی	موقع گریه، پیشانی چروک نمی‌شود بلکه خطوط صاف و موازی پیدا می‌کند
بیداری نیمه‌شب	بین ساعت ۲ تا ۴ صبح با چشمان باز از خواب می‌پرد ولی تکان نمی‌خورد
فشار دادن پستانک	به جای مکیدن، پستانک را محکم بین لثه فشار می‌دهد و رها می‌کند
مچ افتاده	وقتی دستش را دراز می‌کند، مچ کودک خم می‌شود.

نوبت دهی تراکم استخوان کرج+لیست مراکز

علائم نرمی استخوان در جوانان

علائم نرمی استخوان در جوانان اغلب با خستگی ورزشی اشتباه گرفته می‌شود. مهم‌ترین نشانه، درد عمقی در استخوان لگن و ران است که هنگام دویدن یا پریدن تشدید می‌شود. جوان مبتلا در فشار دادن دستگیره در یا باز کردن شیشه مربا احساس ضعف می‌کند.

لنگش خفیف و مداوم پس از نشستن طولانی مدت، یکی از علائم اولیه است. همچنین خشکی انگشتان حلقه و وسط هنگام صبح که با گرم کردن دست خوب نمی‌شود و افتادگی ناگهانی پا هنگام راه رفتن سریع از دیگر نشانه‌ها هستند. تشخیص زودهنگام از شکستگی‌های ورزشی جلوگیری می‌کند.

علائم اسکلتی-عضلانی

• درد منتشر و مبهم در استخوان‌ها (به ویژه در ناحیه لگن، ران‌ها، ستون فقرات و پاها)
• ضعف و آتروفی (تحلیل رفتن) عضلات پروگزیمال (نزدیک به تنه مثل ران و شانه)
• راه رفتن اردکی (واپس زدن لگن به هنگام راه رفتن که شبیه اردک است)
• دردناک شدن استخوان‌ها هنگام لمس یا اعمال فشار جزئی
• کاهش قد به مرور زمان به دلیل تغییر شکل ستون فقرات یا فروافتادگی مهره‌ها
• اسپاسم و گرفتگی مکرر عضلانی

علائم تغییر شکل استخوان

• زانوی ضربدری (ژنووالگوم) یا پرانتزی (ژنوواروم) شدن پاها
• تغییر شکل قفسه سینه (مثل قفسه سینه قیفی یا کبوتری)
• شکستگی‌های خودبه‌خودی یا تحت فشار (به ویژه در استخوان‌های ران و ساق پا)
• تاخیر در ترمیم شکستگی پس از آسیب
• تتانی (گرفتگی و انقباض دردناک عضلات) به دلیل هیپوکلسمی (کلسیم پایین خون)
• پوکی استخوان و شکنندگی غیرعادی دندان‌ها

شما هم علائم و نشانه‌های نرمی استخوان را دارید؟ همین حالا مشاوره رایگان بگیرید.

علائم نرمی استخوان در زنان

در زنان، نرمی استخوان اغلب با درد مبهم و عمیق در استخوان‌های لگن، ران‌ها و ستون فقرات شروع می‌شود. ضعف عضلانی بارز است، به‌ویژه در عضلات ران و شانه که بالا رفتن از پله یا بلند شدن از حالت نشسته را سخت و دشوار می‌کند. راه رفتن اردکی (واپس زدن لگن) و خستگی زودهنگام از نشانه‌های مهم است.

با پیشرفت بیماری، تغییر شکل‌هایی مانند زانوی ضربدری یا پرانتزی، کاهش قد و انحنای غیرعادی ستون فقرات ظاهر می‌شود. زنان باردار یا شیرده به دلیل افزایش نیاز به کلسیم و ویتامین D، در معرض خطر بیشتری هستند. درد استخوان هنگام لمس و شکستگی‌های خودبه‌خودی (بدون ضربه شدید) نیز از علائم هشداردهنده هستند که نیاز به پیگیری فوری پزشکی دارند.

علائم	توضیح
درد اسکلتی	درد مبهم و عمیق در لگن، ستون فقرات، ران‌ها و پاها که با فعالیت بدنی افزایش و با استراحت کاهش می‌یابد.
ضعف عضلانی و حرکتی	ضعف در عضلات ران و شانه، مشکل در بلند شدن از صندلی و بالا رفتن از پله، راه رفتن اردکی (واپس زدن لگن) و خستگی زودهنگام.
تغییر شکل استخوان	زانوی ضربدری یا پرانتزی، کاهش قد، تغییر شکل لگن (مشکل‌زا در بارداری) و انحنای قفسه سینه.
علائم کمبود کلسیم	تتانی (گرفتگی دردناک خودبه‌خودی عضلات)، گزگز و بی‌حسی در انگشتان و اطراف دهان، گرفتگی‌های شبانه.
شکستگی و عوارض آن	شکستگی‌های خودبه‌خودی یا تحت فشار، تاخیر در بهبود شکستگی‌ها و شکنندگی دندان‌ها.

هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه

علت نرمی استخوان در بزرگسالان

نرمی استخوان (استئومالاسی) در بزرگسالان به معنای نرم و شکننده شدن استخوان‌ها به دلیل نقص در فرآیند معدنی شدن بافت استخوانی است. شایع‌ترین علت، کمبود شدید ویتامین D است که مانع از جذب کافی کلسیم و فسفر از روده می‌شود. این کمبود می‌تواند ناشی از دریافت ناکافی نور خورشید، رژیم غذایی نامناسب، یا اختلالات سوءجذب مانند بیماری سلیاک، کرون و برداشت بخشی از روده باشد.

بیماری‌های مزمن کلیوی و کبدی نیز با اختلال در تبدیل ویتامین D به شکل فعال آن، نقش مهمی دارند. مصرف طولانی مدت برخی داروها مانند ضدتشنج‌ها (فنیتوئین و کاربامازپین) متابولیسم ویتامین دی را تسریع می‌کند. در مجموع، شناسایی علت زمینه‌ای برای درمان موثر ضروری است.

علت اصلی:

• کمبود شدید ویتامین D (مهم‌ترین علت)
• بیماری‌های گوارشی با سوءجذب چربی (سلیاک، کرون)
• بیماری‌های مزمن کلیوی و کبدی
• مصرف طولانی مدت داروهای ضدتشنج
• کمبود فسفات (اختلالات توبولی کلیه)
• استئومالاسی انکوژنیک (تومورهای نادر)

درمان نرمی استخوان در بزرگسالان

درمان نرمی استخوان در افراد بزرگسای بیشتر با مصرف داروهایی است که کمبود بدن را جبران می‌کند. معمولاً پزشک ویتامین D و کلسیم تجویز می‌کند. این داروها کمک می‌کنند استخوان‌ها دوباره محکم و سفت شوند. اگر مشکل از روده یا کبد باشد، ممکن است نوع خاصی از ویتامین D تجویز شود که بدن زودتر از آن استفاده کند.

در مواردی که کمبود فسفات علت بیماری است، داروی فسفات داده می‌شود. اگر تومور نادری باعث بیماری شده باشد، باید آن تومور با جراحی برداشته شود. با شروع درمان، دردهای استخوانی و ضعف عضلانی معمولاً بعد از چند هفته کمتر می‌شوند و استخوان‌ها طی چند ماه به حالت عادی و اولیه برمی‌گردند.

قرص نرمی استخوان در بزرگسالان

• ویتامین D3 (کوله‌کالسیفرول)– رایج‌ترین گزینه
• ویتامین D2 (ارگوسالسیفرول) – جایگزین نوع D3
• کلسیتریول– نوع فعال ویتامین D (مناسب بیماران کلیوی و کبدی)
• قرص کلسیم (کربنات یا سیترات) – همراه با ویتامین D
• قرص فسفات– برای کمبود فسفات
• کلسیفدیول– مناسب برای بیماران کبدی

نکته مهم: مصرف هرگونه دارو و قرص حتما باید زیرنظر پزشک متخصص باشد و از مصرف خودسرانه بپرهیزید.

برای درمان نرمی استخوان چی بخوریم

برای درمان نرمی استخوان، باید مواد غذایی سرشار از ویتامین D، کلسیم و فسفر مصرف کنید. منابع خوب ویتامین D عبارتند از: ماهی‌های چرب (سالمون، ساردین، تن)، زرده تخم‌مرغ، جگر، لبنیات غنی‌شده و قارچ. همچنین قرار گرفتن روزانه به مدت ۱۵-۲۰ دقیقه در معرض نور خورشید بسیار مفید است.

برای جذب کلسیم، شیر و ماست، پنیر، بادام، کنجد، کلم بروکلی و اسفناج را در برنامه غذایی خود بگنجانید. منابع فسفر نیز شامل گوشت، مرغ، ماهی، تخم‌مرغ، حبوبات و مغزها (گردو، فندق) می‌شود. مصرف غذاهای فرآوری شده و نوشابه‌های گازدار را محدود کنید زیرا جذب کلسیم را کاهش می‌دهند. در صورت نیاز، پزشک مکمل تجویز می‌کند.

 درمان نرمی استخوان در کودکان

روش درمانی	شرح
مکمل ویتامین D	تجویز دوز بالا (خوراکی یا تزریقی در موارد شدید) به مدت ۸-۱۲ هفته
مکمل کلسیم	همراه با ویتامین D برای محکم شدن استخوان‌ها
درمان علت زمینه‌ای	درمان بیماری کلیوی، کبدی یا سوءجذب روده
تغذیه مناسب	خوردن ماهی چرب، تخم‌مرغ، لبنیات، سبزیجات برگ سبز
فیزیوتراپی و بریس	اصلاح تغییر شکل زانو و تقویت عضلات

جمع‌بندی نهایی

نرمی استخوان در بزرگسالان (استئومالاسی) و کودکان (راشیتیسم) با علائمی همراه است که تشخیص زودهنگام را ضروری می‌کند. شایع‌ترین نشانه‌ها شامل درد مبهم و عمیق در استخوان‌های لگن، ران، ستون فقرات و پاهاست. ضعف عضلانی به ویژه در ران و شانه، راه رفتن با پاهای باز، و مشکل در بلند شدن از صندلی از دیگر علائم هستند.

در موارد پیشرفته، تغییر شکل استخوانی مانند زانوی پرانتزی یا ضربدری، کاهش قد، و شکستگی‌های خودبه‌خودی دیده می‌شود. دردناک عضلاتبه دلیل کمبود کلسیم نیز ممکن است رخ دهد. در صورت مشاهده این علائم، مراجعه به پزشک و انجام آزمایش‌های لازم برای درمان به موقع حیاتی است.

منبع علمی:

https://my.clevelandclinic.org

سوالات متداول