تاریخ آخرین آپدیت 2026-07-27 توسط دکتر مریم تراب پرهیز متخصص جراحی کلیه، مجاری ادراری و تناسلی (اورولوژی) شماره نظام پزشکی: 51816
علائم عفونت ادراری معمولا با سوزش، تکرر و احساس فوریت در دفع ادرار شروع میشود اما اگر بهموقع جدی گرفته نشود میتواند به درد پهلو، تب و درگیری کلیه هم برسد. برای بعضیها این علائم فقط چند ساعت آزاردهنده هستند اما برای بعضی دیگر خیلی سریع شدیدتر میشوند و با تب، درد پهلو یا حتی تهوع همراه میشوند.
عفونت ادراری از آن مشکلهایی است که اگر زود شناخته شود معمولاً سادهتر کنترل میشود اما اگر نادیده گرفته شود، میتواند به کلیهها برسد و دردسر بیشتری درست کند.
مهم ترین علائم عفونت ادراری
علائم عفونت ادراری همیشه یکشکل نیست اما چند نشانه در بیشتر بیماران تکرار میشود. سوزش هنگام ادرار، احساس اینکه مثانه کامل خالی نشده، نیاز مداوم به دفع ادرار و ادرار کردن با حجم کم از نشانههای عفونت ادراری آن هستند.
بعضیها هم از فشار یا درد مبهم در پایین شکم میگویند. اگر عفونت به سمت کلیهها بالا برود وضعیت فرق میکند و علائمی مثل تب، لرز، درد پهلو، تهوع و استفراغ اضافه میشود.
| علامت | برداشت احتمالی |
| سوزش ادرار | التهاب یا عفونت در مجاری ادراری |
| تکرر ادرار | تحریک مثانه |
| فوریت ادرار | نیاز ناگهانی و شدید به دفع |
| ادرار کدر یا بدبو | احتمال عفونت باکتریایی |
| درد زیر شکم | درگیری مثانه |
| تب و درد پهلو | احتمال درگیری کلیه |
علائم عفونت ادراری در زنان
در زنان عفونت ادراری خیلی وقتها با سوزش و تکرر ادرار شروع میشود اما فقط به همینجا محدود نمیماند. بعضیها حس فشار در پایین شکم دارند، بعضیها ادرار بدبو یا کدر را گزارش میکنند و گاهی هم درد لگنی اضافه میشود.
چون مسیر مجاری ادراری در زنان کوتاهتر است این مشکل در آنها شایعتر دیده میشود. به همین دلیل اگر زن هستید و این علائم را دارید بهتر است منتظر خودبهخود خوب شدن نمانید، مخصوصاً اگر علائم عفونت ادراری در حال شدیدتر شدن باشد.
عفونت ادراری در بارداری
در دوران بارداری احتمال ابتلا به عفونت ادراری بیشتر از حالت عادی است. تغییرات هورمونی و بزرگ شدن رحم میتواند جریان طبیعی ادرار را کندتر کند و شرایط را برای رشد باکتریها فراهم سازد. به همین دلیل عفونت ادراری در بارداری باید جدی گرفته شود و بهموقع درمان شود.
در برخی از زنان باردار عفونت ادراری ممکن است بدون علامت باشد و تنها در آزمایش ادرار تشخیص داده شود.
اگر این عفونت درمان نشود احتمال بروز عفونت کلیه، زایمان زودرس یا کاهش وزن نوزاد هنگام تولد افزایش مییابد. به همین دلیل پزشکان معمولاً در طول بارداری انجام آزمایش ادرار و درمان سریع عفونت را توصیه میکنند.
علائم عفونت ادراری در مردان
علائم عفونت ادراری در مردان هم میتواند شامل سوزش، تکرر، فوریت، ادرار کدر یا بدبو و گاهی درد زیر شکم یا پهلو باشد. تفاوت مهم این است که عفونت ادراری در مردان کمتر شایع است پس وقتی رخ میدهد، پزشک معمولاً دنبال علت زمینهای مثل مشکل پروستات یا انسداد در مسیر ادرار نیز میگردد. اگر مردی با سوزش ادرار و مشکل در دفع روبهرو شود نباید آن را فقط یک ناراحتی ساده فرض کند.
کدام نشانههای عفونت ادراری را باید جدی گرفت؟
اگر کنار علائم معمول، تب، لرز، درد پهلو، تهوع، استفراغ، ضعف شدید یا خون واضح در ادرار دارید وضعیت دیگر فقط یک عفونت سطحی ساده به نظر نمیرسد. این ترکیب میتواند از نشانههای عفونت ادراری با درگیری بالاتر بهخصوص کلیهها باشد و نیاز به بررسی پزشکی دارد.
همچنین اگر علائم بیش از ۲۴ تا ۴۸ ساعت ادامه پیدا کرد با وجود مصرف دارو بهتر نشد یا عفونت بهطور مکرر تکرار میشود، نباید درمان را به تعویق انداخت.
مراجعه زودهنگام به پزشک و انجام آزمایشهای لازم میتواند از پیشرفت عفونت، آسیب به کلیهها و بروز عوارض جدیتر جلوگیری کند.
علت عفونت ادراری
در بیشتر موارد علت عفونت ادراری ورود باکتری به دستگاه ادراری است. شایعترین عامل هم باکتریهایی مثل E. coli هستند. این باکتریها از راه مجرای ادرار وارد میشوند و اگر شرایط برای رشدشان مناسب باشد التهاب و عفونت ایجاد میکنند.
کمآبی، نگه داشتن ادرار، رابطه جنسی، استفاده از سوند، دیابت و برخی مشکلات ساختاری یا عملکردی دستگاه ادراری از عواملی هستند که احتمال بروز آن را بیشتر میکنند.
گاهی اوقات هم عفونت ادراری به دلیل تخلیه نشدن کامل مثانه یا ضعیف شدن سیستم ایمنی بدن ایجاد میشود. در این شرایط باکتریها فرصت بیشتری برای تکثیر پیدا میکنند و احتمال عفونت افزایش مییابد. تشخیص علت زمینهای، بهویژه در افرادی که بهطور مکرر دچار عفونت ادراری میشوند، نقش مهمی در درمان و پیشگیری از عود بیماری دارد.
راههای تشخیص عفونت ادراری
راههای تشخیص عفونت ادراری فقط با حدس زدن از روی سوزش انجام نمیشود. پزشک معمولاً اول شرح حال میگیرد بعد بسته به شرایط، آزمایش ادرار و گاهی کشت ادرار درخواست میکند.
در موارد خاص بررسیهای بیشتر هم لازم میشود تا مشخص شود عفونت چقدر گسترده است یا علت زمینهای دارد یا نه.
برای تشخیص عفونت ادراری چه آزمایشهایی انجام میشود؟
آزمایش ادرار معمولاً اولین قدم است. اگر پزشک بخواهد نوع دقیق باکتری را مشخص کند یا ببیند کدام دارو بهتر جواب میدهد، کشت ادرار انجام میشود. در بعضی موارد بهویژه اگر عفونت تکرار شونده باشد بررسیهای بیشتری هم لازم است.
درمان قطعی عفونت ادراری
درمان قطعی عفونت ادراری به نوع عفونت و شرایط بیمار بستگی دارد اما در بیشتر موارد پایه درمان، آنتیبیوتیک تجویزی پزشک است.
CD Clinic و Mayo Clinic هم تاکید میکنند که بیشتر UTIها با آنتیبیوتیک درمان میشوند و نوع آنتیبیوتیک به وضعیت فرد و باکتری موجود در ادرار بستگی دارد. نوشیدن مایعات هم میتواند به کاهش علائم و بهتر شدن حال عمومی کمک کند اما جای درمان اصلی را نمیگیرد.
درمان عفونت ادراری در خانه
در خانه چند کار ساده میتواند به کمتر شدن عفونت ادراری کمک کند البته فقط وقتی که علائم شدید نباشد و پزشک وضعیت را اورژانسی نداند:
- آب کافی بنوشید تا ادرار رقیقتر شود.
- ادرار را نگه ندارید.
- مصرف نوشیدنیهای تحریککننده مثل قهوه و نوشابههای کافئیندار را کمتر کنید.
- استراحت کنید و علائم را زیر نظر بگیرید.
- اگر درد یا سوزش زیاد شد، خودسرانه دارو شروع نکنید و ارزیابی پزشکی بگیرید.
برای عفونت ادراری چه چیزی بخوریم
در روزهای درگیری، بدن به مایعات کافی نیاز دارد. آب، سوپ سبک، غذاهای کمادویه و خوراکیهایی که مثانه را تحریک نمیکنند انتخابهای بهتری هستند. بعضی افراد با غذاهای تند، نوشابه، قهوه یا خوراکیهای خیلی اسیدی احساس بدتری پیدا میکنند. پس لازم نیست رژیم عجیب بگیرید کافی است چیزهایی را بخورید که بدنتان را بیشتر تحریک نکند.
هنگام عفونت ادراری چه چیزهایی را کمتر مصرف کنیم؟
اگر علائم عفونت ادراری فعال دارید بهتر است سراغ نوشیدنیهای کافئیندار، الکل، نوشابههای گازدار و خوراکیهای خیلی تند یا اسیدی نروید چون ممکن است سوزش و فشار مثانه را بدتر کنند.
چه زمانی درمان خانگی عفونت ادراری کافی نیست؟
اگر تب، درد پهلو، تهوع، استفراغ، خون در ادرار یا بدتر شدن سریع علائم را تجربه میکنید وقت آن است که به پزشک مراجعه کنید. همینطور اگر باردار هستید، دیابت دارید یا عفونتها مدام تکرار میشوند نباید درمان خانگی را بهتنهایی کافی بدانید.
پیشگیری از عفونت ادراری
پیشگیری همیشه از درمان راحتتر است. نوشیدن آب کافی، خالی کردن مثانه در زمان مناسب و رعایت بهداشت فردی از کارهایی هستند که در منابع معتبر هم به آنها اشاره شده است. پوشیدن لباس راحتتر و پرهیز از نگه داشتن طولانیمدت ادرار هم میتواند کمککننده باشد.
همچنین رعایت چند نکته ساده در سبک زندگی میتواند خطر ابتلا به عفونت ادراری را کاهش دهد. بهتر است پس از رابطه جنسی مثانه تخلیه شود، از مصرف بیرویه آنتیبیوتیکها خودداری شود و در صورت ابتلای مکرر به عفونت، برای بررسی علت زمینهای به پزشک مراجعه کنید. این اقدامات به حفظ سلامت دستگاه ادراری و پیشگیری از عود عفونت کمک میکنند.
جمعبندی
علائم عفونت ادراری معمولاً از سوزش، تکرر و فوریت ادرار شروع میشود اما اگر تب، درد پهلو یا حال عمومی بد هم اضافه شد موضوع جدیتر از یک عفونت ساده است.
تشخیص درست با آزمایش ادرار و در بعضی موارد کشت ادرار انجام میشود و درمان هم معمولاً بر پایه آنتیبیوتیک تجویزی پزشک است. اگر علائم شما ادامه دارد، تکرار شده یا با نشانههای عفونت ادراری همراه است معطل نکنید و بررسی پزشکی را به تعویق نیندازید.
سوالات متداول
برای عفونت ادراری چه قرصی بخوریم؟
خودسرانه قرص نخورید. نوع دارو به شدت علائم، نتیجه آزمایش ادرار، سن، جنسیت و سابقه بیماری بستگی دارد. آنتیبیوتیک باید توسط پزشک انتخاب شود تا هم مؤثر باشد و هم خطر مقاومت دارویی کمتر شود.
آیا عفونت ادراری خودبهخود خوب میشود؟
بعضی علائم عفونت ادراری خفیف ممکن است موقتاً کم شوند اما عفونت باکتریایی معمولاً به درمان نیاز دارد. اگر درمان درست انجام نشود احتمال برگشت علائم یا رسیدن عفونت به کلیه بیشتر میشود.
از کجا بفهمیم عفونت ادراری به کلیه رسیده است؟
تب، لرز، درد پهلو یا پشت، تهوع، استفراغ و احساس بیماری شدید میتواند نشانه درگیری کلیه باشد. این علائم را نباید با یک عفونت خفیف اشتباه گرفت.
آیا نوشیدن آب زیاد برای درمان عفونت ادراری کافی است؟
آب کافی کمک میکند اما درمان کافی نیست. اگر عفونت واقعی و باکتریایی باشد معمولاً داروی مناسب هم لازم است.
پیش از هرگونه اقدام درمانی، با پزشک متخصص مشورت نمایید.
